Van het dichte stoomtramwegnet dat Nederland ooit bedekte is niets meer over. De laatste overlevende was de Rotterdamsche Tramweg Maatschappij, die tot het begin van de jaren '60 vanuit Rotterdam een deel van zijn net in bedrijf hield. Op de Zuidhollandse en Zeeuwse eilanden, waar ook RTM-lijnen lagen, was de watersnoodramp in 1953 de nekslag voor de stoomtram geweest. De bietentreinen en de strandtrams naar Oostvoorne staan menig Rotterdammer in het geheugen gegrift.

Mijn kennismaking met de smalsporige (1067mm) RTM dateert uit de jaren '70, toen het Rijdend Trammuseum op een stukje van de lijn naar Hellevoetsluis en het oude havenemplacement aldaar een beetje van de sfeer van de oude smalspoorreus deed herleven. Het korte lijntje begon in de landerijen langs het Kanaal door Voorne, waar de museumvereniging tevergeefs probeerde de rest van het baanvak naar Vlotbrug te heropenen: de gemeente Hellevoetsluis zag daar niets in. De route naar het havenstation liep tussen de bomen door naar de bocht en de helling waarmee de oude zeedijk werd beklommen. De oude tramlokomotieven moesten daar nog goed hard werken: als er een tram met 3 of 4 rijtuigen de helling op stormde, herleefden de tijden van weleer, met de felle uitlaatslagen van de kleine smalspoorloc weergalmend tussen de populieren. De ongehoorde dwarsliggerij van de gemeente Hellevoetsluis leidde er uiteindelijk toe dat het gehele museum verhuisde naar Ouddorp op Goeree, waar de tram met open armen werd ontvangen.

Niet van de RTM, maar wel in Rotterdam reed in 1989 de 'Ooievaar', een normaalsporige stoomtramloc van de HTM-lijn van Den Haag naar Delft. Dat ging goed totdat omwonenden begonnen te klagen over de rook. In 1990 werd het experiment maar niet meer herhaald...