2 - Ontdekkingen in het binnenland, en een kijkje in Zuid-Sumatra

Toen ik terugkeerde naar de haven was de zon aardig op weg om onder te gaan achter de klapperbomen op de heuvel achter het station. Een lange trein werd in het station klaar gezet, met een loc ervoor en één erachter. Ik besloot naast het hoofdspoor te wachten op het vertrek.

Binnen tien minuten kondigden een fluitconcert en grote zwarte rookwolken het vertrek van de trein aan. Luid blazend kwam de voorste loc naderbij; deze deed klaarblijkelijk het meeste werk, ondanks een behoorlijke stoomlekkage uit de linkercilinder. Op de wagens zaten verschillende meeliftende passagiers. Nadat de trein was langs gesukkeld kwam de opdrukloc langs. Uit haar cilinderkranen kwamen slappe straaltjes waterdamp. Pas verderop werd verwoed gestookt; veel gang zat er niet in.

Een tocht naar het binnenland

Het landschap is fascinerend; de route loopt door de Anei-kloof landinwaarts, waar het spoor met tandheugelsecties steile hellingen overwint. Daar waren toen nog grote vijfassige tandradlokomotieven type E10-2 aan het werk. Van dichtbij heb ik er helaas geen gezien, maar wel één op een afstandje aan het werk in de rijstvelden. Halverwege stopten we voor een zwempartij in het stille Singkarakmeer vlakbij de zijlijn naar Solok en Sawahlunto, waar ik nog een C33 tegenkwam voor een gemengde trein naar Padangpanjang. Helaas heb ik niets gezien van de enorme klasse F10 tendermachines met asindeling 1'F1', die volgens A.E.Durrant begin jaren '70 in Solok gestationeerd moeten zijn geweest.

Tegen 21:00 begon ik er over na te denken over hoe ik terug moest komen, en toen ik bij het station met handen- en voetentaal vroeg hoe in Teluk Bayur te komen, bleek dat heel eenvoudig: ga naar het busstation. Hoe moest ik daar komen? Met een rijtuigje! Iemand van het stationspersoneel hielp mij er een te vinden, en voordat ik het wist draafde een taai Sumatraans paardje met mijn gehuurde 'brik' door de wijds aangelegde straten van Padang. Het 'busstation' was een plek waar allerlei grillig beschilderde voertuigen af en aan reden, variërend van overmaatse Landrovers tot kleine vrachtauto's met een houten bak achterop. Elk was ingericht voor het vervoer van een stuk of 20 (of misschien wel 50) kleine Sumatraantjes op houten dwarsbanken. Stuk voor stuk doodskisten, speciaal op de bochtige bergwegen.

Toen ik er eindelijk een vond die naar Teluk Bayur ging, zat ik met mijn kin op mijn knieën tussen een menigte giechelende Sumatranen. Een 'orang belanda' in de bus? Dat hadden ze nog niet meegemaakt. Van de rest van de reis herinner ik mij weinig, ik was doodsbenauwd dat ik te laat zou zijn voor mijn wacht doordat het rotding zou omkieperen. Stel je voor dat ik ergens in de tropennacht zou achterblijven zonder te weten waar en zonder de taal te spreken! Tot mijn verbazing echter was ik omstreeks half twaalf terug aan boord. Ik schoot mijn ketelpak in en ging aan dek om de tweede stuurman te zoeken, in wiens wacht ik was ingedeeld. De nacht ging in een soort roes voorbij, overvolle tussendekken in en uit klauterend om de lading te controleren, en kijkend of er niet stiekem een bootwerker een 'kretek' rookte, de sterke naar kruidnagelen ruikende Indische sigaret. Een nachtje doorhalen deed mij niets in die tijd, maar of ik het nu nog zo gemakkelijk zou doen?

_____

De trein uit Palembang

Het spoorwegnet in Zuid-Sumatra is niet verbonden met dat rond Padang, hoewel het voormalig Nederlands-Indisch Gouvernement daar wel plannen voor had. Dagelijks arriveerde in Panjang een trein uit Tanjungkarang, getrokken door een C30 1'C1' tenderloc gelijk aan die in Padang, om aan te sluiten op een eilandbootje naar Java. We hoorden dan de scheepsfluit waarmee de C30 was uitgerust loeien over het water, tenzij er een dieselloc was. Eenmaal kon ik een uurtje de wal op met het motorbootje van het agentschap van de rederij, en ik was net op tijd om de trein te zien aankomen. Die bestond uit een modern postrijtuig uit Palembang en niet veel anders. De grote tenderloc zag er prima uit, en aan de overkant van de weg bij de pakhuizen stond de rangeerloc, een antieke serie C11 tenderloc, the sudderen terwijl het locpersoneel vermoedelijk ergens in de schaduw lag te knorren. Het was bloedheet. Helaas kon ik niet langer blijven, want het bootje ging terug.

De volgende dag verlieten we Panjang, zonder dat ik iets zag van de lokomotieftypen D50 en D52, zware 1'D1' machines met tender die volgens Durrant in die omgeving waren gestationeerd. Toen we Belawan aan de noordkust binnenliepen, was daar geen stoom te zien. Zo eindigde mijn korte, maar onvergetelijke bezoek aan de spoorwegen van Sumatra.

.