Tweemaal ben ik met de trein maar Italië geweest; eenmaal een week lang met mijn school (wat in 1968 een bijzonderheid was) en eenmaal met vakantie in 1971. De laatste keer was de eindbestemming Napels, heen via Oostenrijk en terug via de Gotthard. De reis per trein naar Italië over de nog steeds bestaande Gotthard-lijn (die over enkele jaren door een nieuwe tunnel zal zijn vervangen) duurde destijds 24 uur. De nacht werd doorgebracht in oncomfortabele couchettes; de trein stond soms een uur stil in Duitsland, waar de stationsomroepers je wakker blèrden als je tenminste niet al wakker was: '…bitte einsteigen und die Türen schliessen...'. De passage door Zwitserland was op de tweede dag 's morgens; in maart heb je dan aan de noordzijde bij het bekende kerkje van Airolo (waar je tijdens de klim driemaal langskomt) nog dikke sneeuwpakketten en aan de andere zijde van de Gotthard een vriendelijk voorjaarszonnetje.

Na het passeren van de Italiaanse grens dook af en toe een stoomtrein op. Tot midden jaren '70 werd daar een strategische reserve van stoomlokomotieven aangehouden, die nog regelmatig in de vaste dienst meereden. Een bijzonderheid waren de 1'D machines met een Franco-Crosti ketel, waarbij grote warmtewisselaars opzij van de ketel liggen. De meest voorkomende stoomlokotieven waren echter kleine rangeermachines. Echt grote concentraties van stoom heb ik in Italië nooit gezien. Er waren kennelijk meest kleinere depots verspreid over het land, waar nog stoom in bedrijf was. Een voorbeeld daarvan was te zien in Cassino, op de berglijn tussen Rome en Napels.

Napels had toen en heeft nu een uitgebreid voorstadsnetwerk op smalspoor met elektrische tractie. De SFSM ('Strade Ferrate Secondarie Meridionali' of Zuidelijke Secundaire Spoorwegen), kortweg de Circumvesuviana, rijdt op 95 cm spoor. In die dagen kende de SFSM zware tramtreinen en zelfs getrokken treinen met prachtige 1'D1' lokomotieven uit de jaren '30. Het netwerk strekte zich uit van station Napoli SFSM, ingeklemd tussen de huizen van de schilderachtige binnenstad van Napels, langs de voet van de Vesuvius en rond de baai naar het zuiden. Als je naar Herculaneum (stazione Ercolano) en Pompeii (stazione Pompei, Villa dei Misteri) wilde, nam je de SFSM en werd je voor de poort van de opgegraven Romeinse steden afgeleverd. Het materieel was in prachtig vermiljoenrood en crême geschilderd, dat tijdens de foto's in Napoli SFSM mooi kleurde in de late middagzon. Kort na mijn bezoek is het sfeervolle oude station Napoli SFSM gesloopt. De treinen rijden nu door tot vlak bij het centraal station. De mooie oude motorwagens en lokomotieven zijn vervangen door gladde metrotreinstellen. Maar voorlopig heb ik nog gezien hoe het ooit was.